Afvalverwerking

De foto maakt al veel duidelijk: de afvalverwerking in Jinja is anders dan de bij ons bekende kliko’s die een keer per week door de gemeentereiniging worden geleegd.

Op diverse plaatsen in Jinja staan containers, waar de stadsbewoners hun afval in gooien. Die containers zijn zo oud, dat de gaten er in vallen. Er is wel enige vorm van gemeentelijk toezicht op deze containers, maar Rinty weet daar ook het fijne niet van. In de praktijk gooien bewoners hun plastic zakjes afval in de containers, waar groepen maraboes vervolgens op strooptocht gaan naar nog eetbare zaken. En die maken er rondom een puinhoop van. Als de containers te vol zijn, willen bewoners nog wel een de fik in het afval steken, zodat de inhoud slinkt en er weer troep bij kan. Behalve dat de maraboes er onsmakelijk uit zien, kunnen jullie de stank bij de containers ook wel voorstellen. Niet overal staan containers, want Rinty gooit haar vuilniszakje bij haar in de buurt op een afvalberg zonder container. En ook daar wordt regelmatig de fik in gestoken om de berg weg te werken. We hebben trouwens ook gezien en geroken dat zeker in de buitenwijken en in de dorpen het afval gewoon verbrand wordt bij het eigen huis.

Alles in Oeganda wordt in plastic verpakt. Er is in het kader van milieu wel een poging gedaan om dat te verbieden en in plaats daarvan papieren zakken te verplichten, maar dat is mislukt. Want doe maar eens melk in een papieren zak… ook voor andere producten bleken papieren zakken veel te snel te scheuren, dus de regel viel niet te handhaven. Overigens hebben Oegandezen minder afval dan wij westerlingen. Ontzettend veel dingen worden bewaard, ook al zijn ze kapot, want je weet maar nooit wat je er nog mee kunt doen. Er is een levendige handel in tweede hands spullen en als je ze niet verkoopt, dan is er wel familie die er blij mee is. Zo zijn mijn witte, versleten schoenen die ik in Oeganda heb gedragen met het idee ‘ik neem ze niet meer terug’ inmiddels bij Woody’s moeder terechtgekomen, die er blij mee is. Op de markt in Jinja verkopen ze ook sandalen van oude autobanden gemaakt en we hebben bodabodarijders gezien die ze droegen. En Rinty heeft van de lege waterflessen (18 liters) de bovenkant afgesneden en gebruikt de onderste delen als plantenbakken in de tuin.
In het ziekenhuis in Kampala, daarentegen, is er gescheiden afvalinzameling. Papier, gtf en plastic worden allemaal in aparte afvalbakjes op de patiëntenkamers gedeponeerd.

Schoonmoeder te logeren

Wij logeren tijdens ons verblijf in Jinja ‘gewoon’ bij Rinty en Woody thuis. Rinty wordt door haar collega’s en bekenden hierop aangesproken. Laat jij je moeder bij je in huis logeren? Dat is in Oeganda echt ‘not done’. Rinty heeft hier van Woody nooit iets over gehoord en het was vanaf het begin vanzelfsprekend dat wij bij hen thuis zouden logeren. Rinty heeft dan ook uitgelegd, dat het in Nederland juist erg onbeleefd is om familie ergens anders onder te brengen als je thuis daarvoor plaats hebt. En plaats is er, want Rinty’s huis heeft een logeerkamer en een aparte douche/toilet voor de gasten. Een van de eerste avonden dat we in Jinja zijn, vraagt Rinty aan Woody en Hamyat (de hulp) of zij dit gebruik kennen. Zij kennen dit zeker en Woody legt uit. In Oeganda laten schoonzoons hun schoonmoeders nooit in hun huis logeren. Veel woningen zijn natuurlijk één of twee kamerwoningen. Je laat je schoonmoeder niet op de grond slapen, maar uit respect laat je ze ook niet in je eigen bed slapen omdat je daar altijd met haar dochter slaapt. Als je schoonmoeder dus van zo ver komt, dat ze moet overnachten, dan breng je haar bij andere familie onder. Rinty weet er later aan toe te voegen dat er ook nog een andere reden achter zit: het leeftijdsverschil tussen de mannen en vrouwen in Oeganda is vaak groot, zodat het leeftijdsverschil tussen de schoonmoeder en –zoon vaak niet zo groot is. En je moet de kat niet op het spek binden, dus houd je ze veilig uit elkaar.  Gelukkig is Woody ‘westers’ genoeg om deze traditie niet in ere te houden. Anders om, schoonmoeders en schoondochters bij elkaar laten logeren is geen probleem. Al is het in de familie van Woody wel zo, dat een schoonvader zijn schoondochter nooit zal aanraken. Woody’s vader is inmiddels overleden, maar toen Rinty een relatie met Woody kreeg, gaf zijn vader Rinty nooit meer een hand, laat staan een kroel, als ze elkaar weer ontmoeten.

Vogelsafari

Vanuit de boot zien we behalve het spectaculaire groot wild ook ontelbare prachtige vogels. Het eerste deel van de noordoever is grasland en begroeiing met bomen. Daar zagen we al de ossenpikkers, zilverreigers, blauwe reigers en wat andere steltlopers door de waterhyacint stappen. Op een zandstukje staat ook een geelbekooievaar, die meer de bouw van een kalkoen heeft dan van ‘onze’ slanke ooievaar.  Er zijn veel ganzen en op de Nijl verwacht ik natuurlijk de Nijlganzen die wij ook kennen, maar hier zijn het Egyptische ganzen, die er echt anders uitzien dan een Nijlgans. De kingfisherbirds, de zwart-witte ijsvogeltjes die we in Jinja ook al tegen kwamen, vliegen en zitten hier ook in grote aantallen. En het ijsvogeltje zoals wij dat hier kennen, met zijn ijsblauwe rug en oranje buik hebben we ook gezien. Een derde soort is de grijskop kingfisherbird (zie foto rechtsboven).  Er komt ook een stuk oever dat er heel anders uit ziet. Een soort krijtrotsen, die door de eeuwen heen al behoorlijk zijn afgesleten door de regen. Ze zijn adembenemend mooi en golden voor vroegere bewoners als een heilige plaats, waar ceremonies werden gehouden (maak je geen zorgen, geen mensen offers).  Deze wanden zijn ideaal voor de ijsvogels om hun nesten in te maken en die zijn er dan ook veel. Woody maakt ook een foto van een kingfisherbird tegen de achtergrond van deze rots. Door de stand en de tekening van het zwart-witte vogeltje lijkt het net een pinguïn. Het allermooiste vogeltje komt daarna: een roodkeelbijeneter. Alle andere vogels vliegen constant. De roodkeelbijeneeter heeft een andere tactiek bij het jagen, waardoor we deze wél gemakkelijk op de foto krijgen. Deze vogel heeft alle kleuren van de regenboog. Hij zit stil op een tak en wordt door insecten, vooral natuurlijk bijen, aangezien voor een bloem. Ze komen dus vanzelf op hem af en dan is het een kwestie van uit de lucht happen.  Naast al dit klein vliegend spul en de steltlopers en ganzen op de grond of in het water krijgen we nog een prachtige rover in beeld. Aan de noordoever zien we er al enkele die zich niet gemakkelijk laten fotograferen, maar op de terugweg, aan de zuidoever zit er een in een boom. Kennelijk heeft hij zijn buik vol en is jagen niet meer nodig. En we hebben gelukkig een gids die ons alle tijd gunt om de visarend te bewonderen en te fotograferen.  (Deze keer heb ik de foto's maar wat groter gemaakt, zodat de vogels beter te zien zijn.)